تشخیص بیماری سل

تشخیص بیماری سل، یکی از دغدغه‌های مبتلایان به بیماری‌های ریوی است. حتی کسانی که در محل کار خود در مواجهه با آسیب‌های تنفسی هستند، چنین نگرانی دارند.

در این مقاله با شما از بیماری سل، نشانه‌ها و راه‌های پیشگیری از آن همچنین راه تشخیص و درمان آن خواهیم گرفت.

بسیار اهمیت دارد که با شناخت از این بیماری خطرناک، راه پیشگیری از سل را بدانید و موارد مهم جلوگیری از ابتلا به آن را رعایت کنید.

سل چیست؟

سل یک بیماری ناشی از میکروب است که از طریق هوا از فردی به فرد دیگر منتقل می‌شود. سل معمولاً ریه‌ها را درگیر می‌کند، اما می‌تواند سایر قسمت‌های بدن مانند مغز، کلیه‌ها یا ستون فقرات را نیز درگیر کند. فرد مبتلا به سل در صورت عدم درمان ممکن است تا حد مرگ، بیمار و مبتلا باشد.

علت اصلی سل

سل TB  توسط یک باکتری به نام مایکوباکتریوم توبرکلوزیس ایجاد می‌شود. این باکتری معمولاً به ریه‌ها حمله می‌کند، اما باکتری سل می‌تواند به هر قسمت از بدن مانند کلیه، ستون فقرات و مغز نیز حمله‌ور شود. همه افراد آلوده به باکتری سل بیمار نمی‌شوند.

نشانه‌های مهم و اصلی بیماری سل

بیماری سل البته بسیار پیچیده است و تشخیص آن مستلزم تخصص و استفاده از ابزار آزمایشگاهی پیشرفته و مناسب است. نشانه‌های اصلی و مهم بیماری سل فعال یا اکتیو عبارت است از:

• سرفه سه هفته یا بیشتر
• سرفه خونی یا مخاطی
• درد قفسه سینه یا تنفس همراه با درد یا سرفه
• کاهش وزن ناخواسته
• خستگی
• تب
• عرق شبانه
• لرز

آیا سل از بین می رود؟

با درمان مناسب و به موقع، پاسخ این سوال مثبت است. خوشبختانه سل تقریبا همیشه قابل درمان است. معمولاً باید یک دوره آنتی بیوتیک به مدت 6 ماه مصرف شود.

چه کسانی بیشتر در معرض ابتلا به سل هستند؟

تماس نزدیک فرد مبتلا به بیماری سل عفونی یعنی افزایش احتمال ابتلا به بیماری سل. افرادی که از مناطقی از جهان با نرخ بالای سل مهاجرت کرده‌اند عامل اصلی انتشار این بیماری هستند. کودکان کمتر از 5 سال که آزمایش سل مثبت دارند باید تحت مراقبت ویژه قرار بگیرند. گروه‌هایی با نرخ بالای انتقال سل، مانند افراد بی خانمان، معتادان تزریقی و افراد مبتلا به عفونت HIV نیز بیش از سایرین در معرض ابتلا به سل هستند.

چگونه از سل در امان بمانیم؟

خطر ابتلا به عفونت را می توان با استفاده از چند اقدام احتیاطی ساده کاهش داد:

• تهویه خوب: چون باکتری سل می‌تواند چندین ساعت بدون تهویه در هوا معلق بماند.
• نور طبیعی: نور UV باکتری سل را از بین می‌برد.
• سطح بهداشت فردی و اجتماعی خوب: پوشاندن دهان و بینی هنگام سرفه یا عطسه باعث کاهش انتشار باکتری سل می‌شود.

راه تشخیص بیماری سل

دو نوع آزمایش برای تشخیص باکتری سل در بدن وجود دارد:

1. آزمایش پوستی سل TST
2. آزمایش خون سل

یک آزمایش پوستی سل مثبت یا آزمایش خون سل فقط نشان می‎‌دهد که فرد به باکتری سل آلوده شده است. این نشان نمی‌دهد که آیا فرد مبتلا به عفونت سل نهفته LTBI  است یا به سطح بیماری فعال سل پیشرفت کرده است.

تست کوانتی فرون (QuntiFERON-TB Gold) ویا QFG ، به منظور آزمایش خون برای کمک به تشخیص سل(TB)  و انواع نهفته آن (LTB) در نظر گرفته شده و از بهترین روش‌های تشخیص بیماری سل محسوب می‌شود.

این آزمایش بر اساس و پایه تولید اینترفرون INF توسط لنفوسیت‌های حساس شده به آنتی ژن‌های مایکوباکتریوم یا پپتیدهای مشابه توبرکلوزیس  TB و 7/ CFP-6  ESAT-در خون، پایه ریزی شده که بعد از ۱۶ تا ۲۴ ساعت انکوباسیون قابل اندازه گیری می‌شود.

این واکنش، درمورد بعضی مایکوباکتریوم‌های غیر توبرکولوزی نیز اتفاق می‌افتد. این آزمایش البته در افراد با اختلالات سیستم ایمنی ضعیف و یا در کسانی که با BCG واکسینه شده‌اند، جواب نمی‌دهد.

جهت تشخیص سل از معاینات جسمی، انجام تست پوستی توبرکولین، رادیوگرافی قفسه سینه، سی تی اسکن، کشت خلط، بررسی‌های آزمایشگاهی خون و آزمایش خلط استفاده می‌شود.

آسان‌ترین و بهترین روش برای تشخیص بیماری سل، آزمایش نمونه خلط است که در سه نوبت انجام می‌شود.

متاسفانه حدود ۵–۱۰٪ از افرادی که HIV ندارند، اما آلوده به سل هستند در طول عمر خود دچار بیماری فعال می‌شوند. سل می‌تواند هر قسمتی از بدن را آلوده کند، اما معمولاً در ریه‌ها رخ می‌دهد (شناخته‌شده به عنوان سل ریوی). سل خارج ریوی زمانی رخ می‌دهد که سل به خارج از ریه‌ها نفوذ می‌کند. سل خارج ریوی می‌تواند هم‌زمان با سل ریوی وجود داشته باشد.

سل به ازدحام بیش از حد و تغذیه نامناسب بسیار مرتبط است. این ارتباط باعث می‌شود سل یکی از بیماری‌های اصلی فقر باشد.

تست پوستی توبرکولین مانتو اغلب برای غربالگری افراد در معرض خطر بالای بیماری سل استفاده می‌شود. این تست می‌تواند در افراد مبتلا به سارکوئیدوز، لنفوم هوچکین، و سوء تغذیه به صورت کاذب منفی باشد. مهمتر از همه، این تست می‌تواند در افرادی که سل فعال دارند به صورت کاذب منفی باشد.

داروهایی که برای درمان سل استفاده می شوند می توانند باعث مشکلات کبدی شوند. که در زمان مصرف این داروها را نباید الکل مصرف کنید یا استامینوفن (نام تجاری نمونه: تیلنول). اگر علائمی از مشکلات کبدی دارید به پزشک خود اطلاع دهید.

پیشگیری از سل

تلاش برای جلوگیری و کنترل سل بر واکسیناسیون نوزادان و تشخیص و درمان مناسب موارد فعال متکی است. سازمان بهداشت جهانی موفقیت‌هایی را در رژیم‌های درمانی بهبود یافته به دست آورده‌ است. کاهش اندکی در تعداد موارد دیده شده‌ است.

تا سال ۲۰۱۱، تنها واکسن سل موجود (Bacillus Calmette-Guérin یا ب.ث. ژ) است. BCG در برابر بیماری‌های منتشرشده در دوران کودکی مؤثر است اما حفاظت متناقضی را در برابر ابتلا به سل ریوی ایجاد می‌کند.

در طی چند سال گذشته، روش‌های زیادی برای تشخیص مستقیم، شناسایی گونه‌ها و آزمایش حساسیت به آنتی‌بیوتیک فراهم شده است. برای بهبودی تشخیص، درک مناسب اثربخشی و محدودیت‌های عملی این روش‌ها اهمیت دارد.

افراد مبتلا به بیماری‌های زیر بیشتر از سایرین درمعرض خطر ابتلا به سل هستند:

• دیابت
• برخی از انواع سرطان
• سوءتغذیه
• بیماری‌های کلیوی